Les Illuminations

‘Illuminécheunes’ – Les Illuminations. Franse tekst van Arthur Rimbaud getoonzet door Benjamin Britten. 10 liederen voor zang en strijkers. Typisch Britse muziek maar dan wél met een Franse tongval. Hoewel, niet helemaal…

Want Rimbaud schreef een groot deel van zijn Illuminations in Engeland en mixt Engelse woorden in zijn Franse teksten. Zoals bijvoorbeeld de titel zelf, Illuminations, die eigenlijk op z’n Engels dient te worden uitgesproken (Verlaine schrijft in een brief aan een vriend de titel in pseudo-fonetisch Frans: illuminécheunes – illumineesjens). Illuminations doet denken aan het Franse woord ‘enluminure’; dit betekent ‘kleurrijke prent’. Maar ‘illumination’ is een zowel Engels als Frans woord en heeft twee betekenissen: feestverlichting en ‘illuminatie’: een geestelijk visioen. De titel suggereert dus ‘beelden’ of ‘voorstellingen’, maar ook afbeelding of juist verbeelding – werkelijkheid of fantasie? Wie het weet, mag het zeggen…

Fantasierijk
Britten maakte in 1983 via goede vriend Auden kennis met Les Illuminations. Hij voelde zich aangesproken door het fantasierijke beelden van steden, mensen, wilde massa’s, brede vergezichten, maar ook, volgens zanger Ian Bostridge, de evidente homo-erotische passages (Rimbaud had een gepassioneerde relatie met de tien jaar oudere Verlaine en dit zou in de teksten op diverse manieren in al dan niet bedekte termen tot uiting komen). In 1939 zette Britten, hij was toen 24 jaar oud, acht van de ruim 40 Illuminations op muziek voor sopraan en strijkorkest. Les Illuminations is opgedragen aan de Zwitserse sopraan Sophie Wyss, die de compositie ten doop hield op 30 januari 1940 in Londen onder begeleiding van het orkest van Boyd Neel. Later verdween lieveling Wyss uit beeld en werd Les Illuminations vast repertoire van Peter Pears, tenor en geliefde van Britten; ‘Peter makes it sound as it should’, zei Britten over de uitvoering van zijn vriend.

Wie heeft de sleutel?
Volgens vertaler Paul Claes, van wiens hand in 1999 een vertaling en interpretatie van de prozapoëzie verscheen, is Les Illuminations ‘één van de zeldzame werken die de notie zelf van poëzie hebben veranderd’. In zijn dichterlijke loopbaan is Rimbaud continu op zoek naar vernieuwing. Les Illuminations tart alle regels en breekt met conventies. De teksten reppen van visioenen, fantastische werelden, bizarre situaties. Juist door gebrek aan logische samenhang ontstaat een droomsfeer. Paul Claes zoekt
in zijn interpretatie naar de sleutel op diverse manieren. Dit is grappig om te lezen ‘Les Illuminations’ van Britten in het hoofd, want onmiddellijk hoor je de eerste frase weerklinken: J’ai seul la clef de cette parade sauvage’ – ‘alleen ik heb de sleutel tot deze woeste optocht’. Deze regel, bij Rimbaud het slot van het gedicht ‘Parade’, is bij Britten de rode draad door de liederencyclus.

Vreugde
“En welke rol kies je als zangeres? Ben ik die ‘ik’, die de sleutel beweert te hebben? Tja, de uitdaging is
om ergens een sleutel te vinden, zodat je die muziek niet alleen kunt zingen, die tekst niet alleen laat klinken, maar dat die ook nog iets voor je betekent.” schrijft zangeres Meike van de Linde in Encore!Magazine. “Toen ik, 16 jaar oud, Les Illuminations voor ’t eerst hoorde, was ik ‘hooked’ na het horen van de eerste paar maten van de Fanfare. De muziek kwam eerst, toen de tekst. Flarden kon ik verstaan, van sommige zinnen kon ik een klein beetje chocola maken. Later kocht ik het piano-uittreksel en speelde ik een paar liederen door. Pas nu, nu ik Les Illuminations mét strijkers ga uitvoeren, ben ik de hele Illuminations gaan lezen én maat voor maat gaan instuderen. En pas nu heb ik ontdekt dat Brittens keuze een deel van een veel groter geheel is, en weet ik woord voor woord wat er overal staat en klinkt. Dit betekent niet dat ik het allemaal begrijp. Maar dat is ook helemaal niet nodig volgens vriend Claes: ‘Juist de raadsels van Les Illuminations maken de bundel nog wonderlijker en aanlokkelijker
dan hij al is.’ Ik heb beelden, ik heb herinneringen, ik heb associaties, ik heb interpretaties. Maar ik heb vooral ontroering, passie en vreugde. Intens grote vreugde dat deze muziek bestaat en dat ik ‘m mag zingen.”

Meer informatie (incl. de complete tekst van dit werk en meer over Meike) staat in E!M9

Lees ook:Benjamin Britten
Lees ook:Arvo Pärt
Lees ook:Janine Jansen speelt Britten!
Lees ook:Het enige antwoord op lijden
Lees ook:Walter Piston – Capriccio voor harp en orkest

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.